"PONTUS`UN YITIK KIZI / TAMAMA"
"THE MISSING DAUGHTER OF PONTOS / TAMAMA"

Emre DUMAN

Belge Yayinlari, 1993
YORGO ANDREADIS
(1993 ABDI IPEKCI BARIS ODULU)

"Savasin guzeli, adili olmaz. Butun savaslar gaddarcadir ve katilanlari kotulestirir. Onun ardinda yatan ne olursa olsun..."

Bu sozcuklerle tanitiyor kitabini Yorgo Andreadis. 1930 yilinda  Batum`dan Yunanistan`a goceden bir ailenin cocugudur ve kendi deyimiyle  "Yunanistan ile Turkiye arasinda bir insanlik koprusu kurmak amaciyla" kaleme sarilir. "Neden Kardesim Husnu", "Temel Garip Todoron", "Gizli Din Tasiyanlar" ve "Pontus`un Yitik Kizi / Tamama" Turkce`ye cevrilen kitaplari. Yazdiklariyla hem Turkiye`de hem de Yunanistan`da olumsuz tepkiler gormus. Kendi ulkesinde "Ankara`nin ucretli ajani olmakla", Turkiye`de "Pontus hayalini gerceklestirmek icin calismakla" suclanmis.

Oyku, Cumhuriyet oncesi Anadolu`da gecmektedir. Yuzyil baslarinda Rus isgali ile baslayan karmasa gunlerinde Dogu Karadeniz`den Yunanistan`a  gocmek zorunda kalan bir ailenin, henuz savasin ne oldugunu  anlayamayacak yastaki kucuk kizinin, Tamama`nin yasanmis oykusudur.

Karadeniz`in kucuk, sakin kasabalarindan birinde, Espiye`de, kimi  Musluman, kimi Hristiyan, birbirine komsu aileler, babadan ogula, anadan kiza suregelen komsuluk, dostluk duygusuyla birarada yasamaktadirlar. Ayni turkuleri soyleyen, ayni sekilde giyinen, ayni bicimde dans eden bu insanlar, kutsal bildikleri yerlerde birlikte dilekte bulunmakta, gurbete giderken evlerini birbirlerine emanet etmekte, din ve dil ayirmaksizin birbirlerini korumaktadirlar. Onlar, herseyden once "hemsehri"dirler.

Derken Espiye uzerinde kara bulutlar belirmeye baslar. Dogu Karadeniz`de Rus isgali, Balkan Savasi ve Trakya`dan Anadolu`ya goceden Turk ailelerin Espiye`de yerlestirilmeleri. Kasabanin Hristiyan din adami Papayanni, ailesi ile birlikte Sivas`a gocetmek zorundadir artik. Ustelik bir daha donmemek uzere. Turk komsusu Ibrahim, Papayanni`ye olan dostluk duygusunun bedelini, ona ait evi korumak isterken caniyla oder. Aile, uzun yolculuk boyunca soguk ve salgin hastaliklar nedeniyle kayiplar verir. Tamama, yolculuk sirasinda kardeslerinden ayrilir. Sigindigi bir Turk subayin, kendisiyle yasit kizi ile birlikte Turkiye`de buyur ve Yunanistan`da yasayan kardeslerini bulmasi, yasaminin son gunlerine rastlayacaktir.

Oykude, savasla ilgisi olmayan bir varligin, "bir cocugun", savas yuzunden yasadigi bireysel trajedi anlatilmaktadir. Fakat gercekte vurgulanan, savasin acimasiz yuzudur. 1993 Abdi Ipekci Baris Odulu`nu alan oyku, zannederiz gozyaslari ile okunacak ve iki ulus arasinda baris ve dostluk koprusunun yeniden kurulmasi icin belki kucuk bir duygu temeli atacaktir.